3 - باب جبرئيل در ديوار شرقى مسجد همچنان باقى ماند ؛ زيرا در آن سمت ، توسعه و يا تغييراتى صورت نپذيرفت . 4 - باب النّساء در منتهاى شمالى ديوار شرقى مسجد بنا گرديد كه به اختلاف آن را از ساخته‌هاى عُمربن خطاب گفته‌اند . 5 و 6 - دو در ، در ديوار شمالى يا جهت شامى مسجد النّبى . 3 / الف : توسعهء عثمان بن عفّان ، خليفهء سوم امام بخارى در « صحيح » و ابوداود در « سنن » از عبداللَّه بن عمر ، از نافع نقل مىكنند : « پس از عمر ، عثمان بناى مسجد را تغيير داد و به مساحت آن مقدارى افزود و ديوارهايش را با سنگ‌هاى منقوش بازسازى كرد و ستون‌هاى مسجد را با سنگ‌هاى حجّارى شده و منقّش تجديد بنا نمود و سقف آن را با چوب ساج ترميم كرد . » مضمون گفته ، در عين اجمال ، شامل و كامل است و نشان مىدهد كه اساساً عثمان خليفهء سوم بناى مسجد پيامبر صلى الله عليه و آله را از حالت نخستين و سادگى و بىپيرايگى خارج كرده است . ابو داود در « سنن » از عطيه و او از ابن عمر ، نشان مىدهد كه بناى مسجد در زمان عثمان فرسوده و ديوارها و ستون‌هاى آن رو به پوسيدگى نهاده بود . افزايش روز افزون جمعيّت مسلمانان در شهر مدينه و مهاجرت قبايل مسلمان به سوى مدينه ، موجب شد توسعهء مسجد ضرورى شود . براى بررسى بيشتر ، نظرى به حديث عبداللَّه بن حنطب كه يحيى آن را از فرزندش مطّلب بن عبداللَّه بن حنطب روايت كرده ، مىاندازيم : « در سال 24 ه . ق . كه عثمان به خلافت رسيد ، مردم مدينه در بارهء ازدياد جمعيت و كمى جا در مسجدالنّبى ، خاصه در جماعت جمعه ، با وى به گفتگو پرداختند و خواستار توسعهء مسجد شدند . عثمان پس از مشورت با صاحبان رأى ، به